Koło kwintowe zna prawie każdy, kto uczył się muzyki. Koło skal wygląda podobnie – dwanaście dźwięków rozstawionych po okręgu – ale odpowiada na zupełnie inne pytania. Zobacz, czym się różnią i po które sięgać w jakiej sytuacji.
Co pokazuje koło kwintowe
Na kole kwintowym dźwięki następują po sobie co kwintę: C, G, D, A, E, B, F♯ i tak dalej (TerryTrilla zapisuje dźwięki po międzynarodowemu: B to polskie H, a F♯ to fis). Każdy krok zgodnie z ruchem wskazówek zegara dokłada jeden krzyżyk do znaków przykluczowych, każdy krok w przeciwną stronę – jeden bemol. Dlatego koło kwintowe świetnie odpowiada na trzy pytania:
- ile krzyżyków albo bemoli ma dana tonacja;
- które tonacje są sobie pokrewne – różnią się jednym znakiem, więc najłatwiej między nimi modulować;
- które trzy akordy durowe są w tonacji najważniejsze – leżą na kole tuż obok siebie.
Dokładne omówienie znajdziesz na stronie Koło kwintowe.
Co pokazuje Koło skal
Na Kole skal dźwięki stoją co półton – tak samo jak klawisze fortepianu. Odległość na kole jest więc odległością w muzyce, a skala zamienia się w rysunek.
Dzięki temu widzisz to, czego koło kwintowe nie pokaże:
- samą skalę, a nie tylko tonację: które dźwięki są włączone, gdzie leży tonika, jakie interwały dzielą kolejne dźwięki;
- dowolną skalę, nie tylko dur i moll: moll harmoniczny i melodyczny, skale modalne, pentatonikę, skalę zmniejszoną, skale egzotyczne – każda narysowana równie czytelnie;
- akordy i ich funkcje od razu: strefy T, S, D oraz formułę, ile trójdźwięków durowych i molowych zawiera skala – dla każdej skali, nie tylko diatonicznej;
- możliwość przebudowania skali ręką i natychmiastowego usłyszenia efektu.
Ta sama skala na obu kołach
Po lewej jest koło kwintowe, po prawej Koło skal. Złoty dźwięk to tonika.
U góry: C-dur. Na kole kwintowym jego siedem dźwięków leży jeden przy drugim: F, C, G, D, A, E, B. To prawdziwa zaleta koła kwintowego – dur i moll naturalny układają się na nim w zwarty wycinek.
U dołu: A-moll harmoniczny. Zmienił się jeden dźwięk: zamiast G jest G♯. Na kole kwintowym G♯ oderwał się od reszty i przeskoczył na drugą stronę – skala przestała być wycinkiem koła, a rysunek niczego już nie wyjaśnia. Na Kole skal kształt prawie się nie zmienił, za to od razu widać najważniejsze: między F a G♯ pojawił się szeroki krok o półtora tonu. To właśnie po nim rozpoznaje się moll harmoniczny.
Dlaczego Koło skal jest głównym narzędziem TerryTrilla
Koło kwintowe powstało wokół tonacji durowych i molowych. Gdy skala wychodzi poza nie, przestaje pomagać.
Koło skal opiera się na interwałach, a interwały ma każda skala. Biblioteka TerryTrilla liczy 1601 skal w 258 rodzinach: pięcio-, sześcio-, siedmio- i ośmiodźwiękowych. Koło skal każdą z nich narysuje, nazwie i rozłoży na części – stopnie, odległości, akordy, funkcje.
Jest jeszcze jedna różnica: Koło skal jest interaktywne. Koło kwintowe to tablica, do której się zagląda. Koło skal to instrument: zmieniasz dźwięk, transponujesz skalę, przechodzisz do sąsiedniej skali modalnej – i od razu widzisz oraz słyszysz, co z tego wyszło.
Po które sięgnąć
| zadanie | lepsze narzędzie |
|---|---|
| przypomnieć sobie, ile krzyżyków lub bemoli ma tonacja | koło kwintowe |
| znaleźć pokrewną tonację do modulacji | koło kwintowe |
| zrozumieć, z czego zbudowana jest skala i jak brzmi | Koło skal |
| rozebrać moll harmoniczny lub melodyczny, skale modalne, pentatonikę | Koło skal |
| zobaczyć, jakie akordy ma skala i jaką pełnią funkcję | Koło skal |
| przebudować skalę i od razu usłyszeć wynik | Koło skal |
Te narzędzia ze sobą nie konkurują: koło kwintowe to ściąga z tonacji, a Koło skal – warsztat do pracy ze skalami.
Czytaj dalej
- Koło skal: czym jest i jak jest zbudowane
- Gwiazda na Kole skal: kształt skali
- Strefy funkcyjne T, S, D i formuła 3x3
Masz jeszcze pytanie? Zadaj je w dziale Pytania.