Kolorowe wycinki na zewnętrznym pierścieniu Koła skal, oznaczone literami T, S i D, pokazują funkcje harmoniczne – rolę, jaką w skali pełni akord zbudowany na danym stopniu. Liczba w środku, na przykład 3x3, to formuła rodziny: na ilu trójdźwiękach durowych i molowych może się oprzeć skala.
T, S, D – co to jest
W harmonii główne akordy skali mają swoje role:
- T – tonika: dom, punkt spoczynku;
- S – subdominanta: oddalenie się od domu;
- D – dominanta: napięcie, które ciągnie z powrotem do toniki.
Kolory: T jest zielona, S żółta, D czerwona.
Jak koło je znajduje
Szkolna reguła „I stopień to tonika, IV – subdominanta, V – dominanta” działa tylko w dur i moll. Koło skal wyznacza funkcje na podstawie trójdźwięków, które skala naprawdę zawiera, dlatego mają one sens w każdej skali:
- wszystkie trójdźwięki durowe na stopniach skali są brane po kolei od toniki i oznaczane jako T, S, D;
- to samo dzieje się z trójdźwiękami molowymi – tak powstaje drugi, molowy układ funkcji.
Koło pokazuje oba układy jednocześnie, na tym samym pierścieniu.
W C-dur trójdźwięki durowe to C, F i G: to T, S, D układu durowego. Trójdźwięki molowe to Am, Dm i Em: to T, S, D układu molowego ze środkiem w A-moll. Dlatego C-dur ma na kole sześć kolorowych wycinków, a nie trzy.
Jeśli skala ma cztery trójdźwięki durowe, jak skala zmniejszona, pojawia się czwarta funkcja – P, w kolorze niebieskim.
Wybór środka układu molowego
Domyślnie środkiem układu molowego jest molowa tonacja paralelna: dla C-dur to A-moll. Środek molowy możesz jednak wybrać sam: dotknij kolorowego wycinka przy stopniu molowym.
Tutaj dotknięto wycinka przy E. Teraz układ molowy liczy się od E-moll: Em to T, Am to S, Dm to D. Dźwięki skali się nie zmieniają – zmienia się tylko to, który akord molowy uchodzi za dom.
Formuła rodziny: 3x3
Liczba w środku koła to formuła: trójdźwięki durowe × trójdźwięki molowe na stopniach skali. Jedna formuła opisuje całą rodzinę skal, bo wszystkie skale modalne jednej rodziny składają się z tych samych dźwięków:
| rodzina | formuła |
|---|---|
| diatoniczna: dur, moll naturalny, skala dorycka i pozostałe skale modalne | 3x3 |
| moll harmoniczny | 2x3 |
| durowa harmoniczna | 3x2 |
| moll melodyczny | 2x2 |
| durowa podwójnie harmoniczna | 3x3 |
| zmniejszona | 4x4 |
Porównaj: A-moll naturalny to 3x3, A-moll harmoniczny – 2x3. Jeden dźwięk – G♯ zamiast G – i skala ma o jeden trójdźwięk durowy mniej. Formuła od razu mówi, na ile skala brzmi „bardziej durowo” albo „bardziej molowo”.
Trójdźwięki liczy się po brzmieniu
Formuła liczy akordy po tym, jak brzmią, a nie po tym, jak są zapisane. Moll harmoniczny ma trzy trójdźwięki molowe: Am, Dm – oraz F–G♯–C. Na papierze to nie jest trójdźwięk molowy, ale G♯ i A♭ (gis i as) to ten sam klawisz, a współbrzmienie brzmi dokładnie jak F-moll. Dlatego formuła to 2x3, a nie 2x2.
Czytaj dalej
- Koło skal w Studiu: skala i akord, VII stopień, akordy skali
- Te same dźwięki czy ta sama tonika: długie przytrzymanie i przyciski › ‹
- Koło skal: czym jest i jak jest zbudowane
Masz jeszcze pytanie? Zadaj je w dziale Pytania.